สถาบันการสร้างชาตินานาชาติ แถลงผลดัชนีสันติสภาพองค์รวมโลก เผย “ไอซ์แลนด์”ครองอันดับ 1 ต่อเนื่อง “ไทย”ขยับขึ้น 11 อันดับ อยู่ที่ 45 ของโลก และเป็นอันดับ 3 ของอาเซียน

สถาบันการสร้างชาตินานาชาติ (Nation-Building Institute International: NBII) โดยดร.อมรศักดิ์ กิจธนานันท์ ผู้อำนวยการสถาบันการสร้างชาติ และสมาชิกวุฒิสภา เป็นผู้แถลงผลการจัดอันดับดัชนีสันติสภาพองค์รวมโลก หรือ ‘Global Total Peace Index (GTPI)’ ประจำปี 2026 ซึ่งนับเป็นปีที่ 2 ภายในงานประชุมใหญ่นานาชาติ ครั้งที่ 10 (The 10th International Convention on Nation-Building, Wellness, and Peace upon Morality) ว่าด้วยการสร้างชาติ สุขสภาพ และสันติสภาพบนฐานคุณธรรม ภายใต้หัวข้อ โลกแห่งความคลุมเครือทางคุณธรรม (A World of Blurred Morality)

โดยกรอบแนวคิดของดัชนี GTPI ตั้งอยู่บนแนวคิดของ ศ.ดร.เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ ที่เสนอว่า ชีวิตมนุษย์ดำรงอยู่ภายใต้ “4 ระบอบชีวิต” ได้แก่ ระบอบมนุษย์ ระบอบชุมชน ระบอบธรรมชาติ และระบอบธรรมะ โดยระบอบธรรมะทำหน้าที่เป็นหลักกำกับที่ฝังอยู่ในอีก 3 ระบอบ เพื่อให้มนุษย์ สังคม และธรรมชาติสามารถปฏิสัมพันธ์กันอย่างบูรณาการและไร้รอยต่อ แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่การพัฒนาดัชนี GTPI ซึ่งวัดสันติภาพใน 3 มิติหลัก ได้แก่ สันติภาพในบุคคล (Inner Peace) สันติภาพในชุมชน (Community Peace) และสันติภาพในธรรมชาติ (Nature Peace) โดยมีหลักธรรมะสากลเป็นกรอบกำกับเชิงคุณค่า

ดัชนี GTPI ใช้ข้อมูลจากฐานข้อมูลระดับโลกที่ได้รับการยอมรับ เช่น Gallup, World Bank, World Happiness Report, European Values Study, World Values Survey, Institute for Economics & Peace และ Numbeo ครอบคลุม 109 ประเทศ ผ่าน 14 ตัวชี้วัดย่อย เพื่อสะท้อนระดับสันติภาพของแต่ละประเทศอย่างรอบด้าน ทั้งในมิติคุณภาพชีวิต ความพึงพอใจ ความสัมพันธ์ทางสังคม ความปลอดภัย ความสงบของชุมชน และความสมดุลกับสิ่งแวดล้อม
​ผลการจัดอันดับปี 2026 พบว่า ประเทศที่มีสันติสภาพโดยรวมสูงสุด 10 อันดับแรก ยังคงนำโดยไอซ์แลนด์ ที่ครองอันดับ 1 ต่อเนื่องด้วยคะแนน 87.8 และมีคะแนนลดลงจากปีก่อน (91.5 คะแนน) ตามด้วยสวิตเซอร์แลนด์ เดนมาร์ก นอร์เวย์ ไอร์แลนด์ สวีเดน ฟินแลนด์ เนเธอร์แลนด์ นิวซีแลนด์ และออสเตรีย สะท้อนให้เห็นว่า ประเทศที่มีสันติภาพองค์รวมสูงมักมีความสมดุลระหว่างคุณภาพชีวิต ความไว้วางใจทางสังคม สถาบันที่เข้มแข็ง และการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างยั่งยืน

ทั้งนี้ เมื่อพิจารณาประเทศที่มีพัฒนาการด้านสันติภาพสูงสุด พบว่า สาธารณรัฐเช็กเป็นประเทศที่ปรับตัวดีขึ้นมากที่สุด (เพิ่มขึ้น 1.9 คะแนน) ตามด้วยศรีลังกา (เพิ่มขึ้น 1.0 คะแนน) และบัลแกเรีย (เพิ่มขึ้น 0.5 คะแนน) อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวควรตีความอย่างระมัดระวัง เนื่องจากการขยับอันดับอย่างรวดเร็วอาจสะท้อนการฟื้นตัวจากฐานเดิมที่ต่ำ มากกว่าจะเป็นหลักประกันว่าสันติภาพนั้นมีความยั่งยืนในระยะยาว
​
สำหรับภูมิภาคอาเซียน สิงคโปร์เป็นประเทศที่มีอันดับสูงสุด โดยอยู่ในอันดับที่ 12 ของโลก ตามด้วยมาเลเซีย ไทย เวียดนาม ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย กัมพูชา และเมียนมา โดยประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 46 ของโลก และอยู่ในอันดับที่ 3 ของอาเซียน ด้วยคะแนน 63.1
​ผลของประเทศไทยสะท้อนภาพที่น่าสนใจว่า ประเทศไทยมีจุดแข็งเด่นในด้านสันติภาพภายในบุคคล โดยอยู่ในอันดับที่ 11 ของโลก แสดงให้เห็นถึงพื้นฐานด้านคุณภาพชีวิต ความพึงพอใจ และความสัมพันธ์ทางสังคมที่ยังเป็นทุนสำคัญของประเทศ ขณะที่สันติภาพในชุมชนอยู่ในอันดับที่ 38 และสันติภาพในธรรมชาติอยู่ในอันดับที่ 72 ซึ่งเป็นมิติที่ยังต้องได้รับการพัฒนาเพิ่มเติม โดยเฉพาะการสร้างความปลอดภัย ความไว้วางใจทางสังคม ความเข้มแข็งของชุมชน และการจัดการความสัมพันธ์ระหว่างการพัฒนากับสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล

ในเชิงเปรียบเทียบ ดัชนี GTPI มีความสัมพันธ์เชิงบวกอย่างมีนัยสำคัญกับ Global Peace Index โดยมีค่าสหสัมพันธ์ประมาณ 0.789 สะท้อนว่า ประเทศที่มีสันติภาพในมิติความมั่นคงและความปลอดภัย มักมีแนวโน้มที่จะมีสันติภาพองค์รวมที่ดีด้วย อย่างไรก็ตาม GTPI ขยายขอบเขตการมองสันติภาพให้กว้างขึ้น โดยไม่ได้จำกัดอยู่ที่ความขัดแย้งหรือความรุนแรงเท่านั้น แต่รวมถึงสันติภาพภายในบุคคล ความสงบของชุมชน และความสมดุลกับธรรมชาติด้วย

นอกจากนี้ การวิเคราะห์เชิงโครงสร้างยังพบว่า รายได้ของประเทศมีความสัมพันธ์กับระดับสันติภาพอย่างชัดเจน โดยประเทศรายได้สูงมีคะแนนเฉลี่ยสูงสุดที่ 71.9 คะแนน รองลงมาคือประเทศรายได้ปานกลางระดับบน 56.4 คะแนน ประเทศรายได้ปานกลางระดับล่าง 50.9 คะแนน สะท้อนแนวโน้มว่า ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจมีความสัมพันธ์กับระดับสันติภาพที่สูงขึ้น แต่ในขณะเดียวกัน รายได้เพียงอย่างเดียวไม่อาจอธิบายสันติภาพได้ทั้งหมด หากไม่ได้มาพร้อมกับทุนมนุษย์ สถาบันที่มีคุณภาพ ความไว้วางใจทางสังคม และการพัฒนาที่คำนึงถึงธรรมชาติ
ยิ่งกว่านั้น ผลการศึกษายังชี้ให้เห็นความสัมพันธ์เชิงบวกระหว่างสันติภาพกับทุนมนุษย์ และระดับความเปิดกว้างของประเทศต่อโลก รวมถึงความเชื่อมโยงกับโครงสร้างประชากร โดยประเทศที่เข้าสู่สังคมสูงวัยมีแนวโน้มมีระดับสันติภาพสูงขึ้น อย่างไรก็ตาม แนวโน้มดังกล่าวไม่ปรากฏความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญในกลุ่มประเทศสูงวัยระดับสุดยอด หรือประเทศที่มีสัดส่วนประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไปมากกว่าร้อยละ 20 ของประชากรทั้งหมด

ดร.อมรศักดิ์ กล่าวว่า “ดัชนีสันติสภาพองค์รวมโลกจะช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายออกแบบสังคมที่สันติภาพสามารถเกิดขึ้นร่วมกันได้” พร้อมเน้นย้ำว่า สันติภาพที่ยั่งยืนไม่สามารถเกิดขึ้นได้จากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า หรือการลดความขัดแย้งเพียงด้านเดียว แต่ต้องอาศัยกรอบคิดแบบองค์รวมที่สร้างความสมดุลระหว่างมนุษย์ ชุมชน ธรรมชาติ และหลักคุณธรรมร่วมกัน การแถลงผล GTPI 2026 จึงมิใช่เพียงการจัดอันดับประเทศ แต่เป็นการเสนอกรอบคิดใหม่ในการทำความเข้าใจสันติภาพในโลกยุคปัจจุบัน และเป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับผู้กำหนดนโยบาย ผู้นำทางสังคม ภาควิชาการ และภาคประชาชน ในการออกแบบอนาคตของประเทศให้มุ่งสู่สันติภาพที่มั่นคง สมดุล และยั่งยืนอย่างแท้จริง